De BMI is een rekensom uit de negentiende eeuw: gewicht gedeeld door lengte in het kwadraat. Handig als eerste indicatie, ongeschikt als enig oordeel over hoe iemand ervoor staat.
Wat het getal wel zegt
Voor een grote groep mensen loopt de BMI redelijk gelijk op met de hoeveelheid lichaamsvet. Tussen 18,5 en 25 geldt als gezond gewicht, daarboven spreekt men van overgewicht en vanaf 30 van obesitas. Als signaal om iets te gaan meten werkt het prima.
Het is ook de reden dat huisartsen ermee beginnen. De rekensom kost niets, vraagt geen apparatuur en geeft een eerste richting.
Bij grote groepen mensen werkt de rekensom bovendien prima. Voor bevolkingsonderzoek en statistiek is de BMI nog steeds de standaard, juist omdat hij overal op dezelfde manier wordt berekend.
Waar het misgaat
De formule kent geen verschil tussen spier en vet. Iemand die drie keer per week traint, kan op papier overgewicht hebben. Omgekeerd kan iemand binnen de gezonde marge vallen en toch te veel buikvet hebben, wat juist de vorm is die samenhangt met hart- en vaatziekten en diabetes type 2.
Ook leeftijd en lichaamsbouw doen mee. Bij ouderen ligt de gezonde marge iets hoger, omdat wat reserve daar beschermend werkt.
Ook etniciteit speelt mee. Voor mensen met een Zuid-Aziatische achtergrond hanteren artsen lagere afkapwaarden, omdat bij hen op een lager gewicht al gezondheidsrisico ontstaat.
Meet de buikomvang erbij
Een meetlint rond het midden, halverwege de onderste rib en de heupkam, zegt meer over gezondheidsrisico dan de weegschaal. Boven de 88 centimeter bij vrouwen en 102 centimeter bij mannen loopt dat risico op, ongeacht wat de BMI aangeeft.
Die meting is bovendien stabieler. Vocht, een zware maaltijd en de cyclus laten de weegschaal makkelijk anderhalve kilo schommelen; de buikomvang beweegt langzamer en eerlijker.
Adem daarbij rustig uit en trek het lint niet strak. Een meting die elke keer op dezelfde manier gebeurt, is bruikbaarder dan een meting die de mooiste uitkomst geeft.
Wat je nog meer kunt volgen
Conditie, slaapkwaliteit, bloeddruk en hoe kleding zit, zijn alle vier bruikbare maatstaven. Wie alleen de weegschaal volgt, mist vooruitgang die er wel is en raakt ontmoedigd op een moment dat het juist de goede kant op gaat.
Meet daarom hooguit een keer per week, op hetzelfde moment van de dag en onder dezelfde omstandigheden.
Een foto elke maand op dezelfde plek doet vaak meer dan cijfers. Verandering die dagelijks onzichtbaar is, valt over drie maanden meteen op.
Wat wel werkt op de lange termijn
Niet een tijdelijk dieet, maar een patroon dat je jaren volhoudt: drie maaltijden met twee tussendoortjes, voldoende vezels, en anderhalf tot twee liter water per dag. Voeding weegt daarin zwaarder dan beweging, al helpt beweging het resultaat vasthouden.
Wat je uit gewoonte eet, is het eerste waar iets te winnen valt. Rachel Hulshof over afvallen zonder dieet komt uit op tien praktische punten met precies die insteek.
Eiwit bij elke maaltijd helpt daarbij, omdat het langer verzadigt dan koolhydraten. Dat scheelt de trek om vier uur die de meeste plannen laat stranden.
Begeleiding versus het zelf uitzoeken
De informatie ligt op straat, de uitvoering is het probleem. Wie eerder is afgevallen en weer is aangekomen, heeft meestal geen kennis tekortgekomen maar begeleiding en een terugvalplan.
Bereken je BMI dus vooral, maar behandel het als een startpunt en niet als een cijferrapport. De rekentool met uitleg over de marges per leeftijd staat op rachelhulshof.nl.
Een terugval hoort er bovendien bij. Wie na een week met andere gewoontes weer terugvalt in het oude patroon en daar niets tegenover heeft staan, stopt meestal helemaal.
